پنج شنبه, ۳ خرداد , ۱۳۹۷
تاريخ انتشار: ۲۶ مرداد ۱۳۹۴
کد خبر: 1575

به گزارش رومشکان نیوز:

4

مرگ رودخانه «کشکان» به عنوان شاهرگ حیاتی جنوب لرستان و دلگرمی کرخه، این روزها دست اراضی منطقه را خالی کرده است، اینجا همه داغدارند ولی همچنان متهم اصلی مرگ کشکان معرفی نشده است.


«کشکان خشکید»؛ این جمله به همین سادگی نبود که مدیرکل محیط زیست لرستان در خبر اولیه اعلام کرد، روی تن خشکیده کشکان که پا می گذاری بی رمقی کشکان رمق و امید را از نگاهت می گیرد یعنی این همان رودخانه ای است که چندماه پیش حاشیه نشینانش نام «سیل زده» گرفته بودند.
کف روخانه حالا جای شن و ماسه هایی است که انگار هیچ وقت رنگ آب را به خود ندیده اند، گرم و خشک…

2

فصول پرآبی کشکان

هنوز از سیلاب سال گذشته کشکان خیلی نمی گذرد و حالا جای خروش شریان حیاتی جنوب لرستان را بستر خشکی گرفته است که دست کشاورزان منطقه را خالی کرده و دلشان را پر؛ گلایه ها زیاد است و حسرت ها بی شمار، ولی انگار کشکان خیال بیدار شدن ندارد؛ مرگ کشکان روایت این روزها و ماهها نیست، حکایت بیماری است که سالهاست چشم به راه مرهم و تفقدی بود و دریغ شد.

3

نفس کشکان دیگر بالا نمی آید،از نیمه های مسیر از همان ته مانده آب همیشگی هم خبری نیست؛ ماهیان سوگوار به بیابان خشکیده کشکان زده اند و آمار مرگ آنها به قصه پرغصه کشکان اضافه شده است، اما متهم ردیف اول حال این روزهای کشکان کیست؟

کاهش ۳ برابری

رضا میرزایی کارشناس ارشد آب زیرزمینی و دانشجوی دکتری تخصصی زمین شناسی- تکنونیک درخصوص دلایل تنش آبی در استان لرستان و خشک شدن رودخانه کشکان می گوید: تأثیر منفی عملکرد عوامل طبیعی از جمله تغییر اقلیم، کاهش بارندگی ها، بروز خشکسالی های متوالی دو دهه گذشته و افزایش نسبی دما و حجم تبخیر و هم چنین عوامل انسانی از جمله سوء مدیریت ها در بخش آب و خاک و برداشت های غیرمجاز و اضافه برداشت ها، توسعه کاشت گونه های آبدوست در مجموع سبب تنش آبی در استان لرستان و بحران شدید آبی در حوضه کشکان شده است.

میرزایی با بیان این که کارشناسان و مدیران در تحلیل های آب و هوایی استان، نباید اشتباه حوضه آبریز کشکان را با میانگین استان تحلیل کنند یادآور می شود: آمارها نشان می دهد که کاهش بارندگی در حوضه آبریز کشکان هم در کوتاه مدت و هم در بلندمدت بیش از ۳ برابر میانگین کاهش بارندگی ها در سایر نقاط استان لرستان است.

وی ادامه می دهد: متوسط بارندگی حوضه کشکان در سال آبی ۹۴-۹۳ تاکنون معادل ۲۹۴ میلی متر بوده که نسبت به میانگین استان تاکنون ۲۱ درصد و نسبت به  دوره ی مشابه سال قبل ۳۰ درصد و نسبت به میانگین آمار بلندمدت ۳۲ درصد کاهش نشان می دهد.

1

میرزایی می گوید: کاهش بارندگی ها در دو دهه گذشته موجب کاهش شدید آبدهی و حتی خشک شدن بسیاری از سراب ها و چشمه ها در سرشاخه ها و زهکش های طبیعی مسیر اصلی رودخانه ی کشکان شده که یکی از عوامل اصلی کاهش آبدهی این رودخانه است.

برنج، نان کشکان را آجر کرد

کارشناس ارشد آب زیرزمینی شرکت آب منطقه ای لرستان در رابطه با نقش عوامل انسانی در بحران آبی رودخانه کشکان اضافه می کند: سوء مدیریت ها در بخش آب و خاک در جلوگیری از اضافه برداشت ها و برداشت های غیرمجاز از دبی پایه رودخانه، کاشت گونه های آبدوست مثل برنج به لحاظ افزایش قیمت این محصول به کیلویی ۱۰ تا ۱۲ هزار تومان و توسعه سطح زیر کشت به لحاظ آمار بالای بیکاری حوضه کشکان طی سال های اخیر به ویژه در سرشاخه ها، باعث تشدید این بحران در پایین دست شده است.

میرزایی با بیان این که رودخانه کشکان دیگر ظرفیت و پتانسیل توسعه ندارد، می گوید: متأسفانه شاهد اجرای یک سری ایستگاه های پمپاژ با تخصیص یا بدون تخصیص در سرشاخه ها و بالادست بر روی رودخانه کشکان  بدون در نظر گرفتن ظرفیت دبی پایه این رودخانه و در نتیجه تشدید بحران در پلدختر هستیم.

میرزایی در رابطه با وضعیت آبدهی فعلی رودخانه کشکان نیز می گوید: براساس آمار ایستگاه هیدرومتری کشکان پلدختر، آبدهی رودخانه کشکان در پایان خردادماه به حدود ۴۰۰ لیتر در ثانیه رسیده که نسبت به دوره ی آماری حدود ۹۸ درصد کاهش نشان می دهد که این وضعیت در طول دوره ی آماری کشکان بی سابقه است.

آبدهی رودخانه صفر شد

وی اضافه می کند: در روستاهای پایین دست شهر پلدختر از جمله چم گردله، چم کنیزک و چم مهر آبدهی رودخانه به صفر رسیده و کاملاً خشک است و این وضعیت علاوه بر وارد کردن خسارات فراوان به کشاورزان منطقه، بلکه باعث تلف شدن آبزیان و فاجعه زیست محیطی شده است.

5

وی یادآور می شود: طی سال های گذشته با توجه به تنش های آبی در رودخانه کشکان و سرشاخه های آن و پیش بینی چنین روزی از طرف کارشناسان و ارائه راهکار برای پیشگیری، متأسفانه از طرف دستگاه های اجرایی ذیربط، اقدام پیشگیرانه و حتی گامی برای حل مشکل برداشته نشد و هیچ گاه به این موضوع اهمیت داده نشد.

میرزایی در رابطه با رفع موقت مشکل کم آبی کشکان در پایین دست بیان می کند: حل بحران کم آبی رودخانه کشکان در پایین دست، قبل از شروع بارندگی های سال جاری، تقریباً غیرممکن است چون هم کاهش بارندگی ها و خشکسالی های گذشته تأثیر منفی خود را بر کاهش آبدهی پایه رودخانه کشکان گذاشته و هم بهره برداران و کشاورزان سرشاخه ها و بالادست اقدام به کاشت گونه های آبدوست مثل برنج و صرف هزینه­ های زیادی کرده اند.

وی ادامه می دهد: کشاورزان به هیچ وجه حاضر به کاهش سطح زیر کشت و درنهایت رعایت سهم سایر حق آبه پایین دست نیستند و زمانی هم برای پیگیری و برخوردهای قضایی با متخلفین و متجاوزین به رودخانه باقی نمانده است.

دستگاههایی که همدیگر را متهم می کنند

میرزایی در رابطه با عملکرد دستگاه های اجرایی برای مقابله با بحران کشکان معقتد است که متأسفانه دستگاه های اجرایی استان به علت آمادگی نداشتن، نداشتن امکانات و نبود مدیریت بحران، ضمن متهم کردن یکدیگر به سهل انگاری، فقط نظاره­ گر بحران بودند و به یکی دو جلسه ی بدون خروجی بسنده کردند.

میرزایی درخصوص راهکارهای مقابله با تداوم بحران رودخانه کشکان در سال های آینده نیز می گوید: اصلاح پروانه های بهره برداری متناسب با وضعیت موجود رودخانه، تغییر الگوی کشت، استفاده از سیستم های نوین آبیاری و جلوگیری از آبیاری غرقابی و سنتی از جمله این راهکارها است.

وی جلوگیری از اضافه برداشت ها و برداشت های غیرمجاز، کاهش سطح زیر کشت دربازه زمانی مرداد تا آبان ماه هر سال به ویژه در سرشاخه ها، تدوین و اجرای برنامه رهاسازی آب در فصل کم آبی در حوزه ی شهرستان های الشتر، چگنی و خرم آباد با پرداخت کمک های مالی به کشاورزان از طرف دولت مثل حوضه دریاچه ی ارومیه را از دیگر راهکارها در این بخش می داند.

راه حل بحران

این کارشناس یادآور می شود: تمرکز و اولویت اقدامات آبخیزداری و آبخوانداری سازمان جهاد کشاورزی در حوضه کشکان و تجدیدنظر در اجرای ایستگاه های پمپاژ بالادست با حمایت قاطع دستگاه قضایی و تعامل گسترده و فراگیر بین دستگاه های اجرایی متولی آب و خاک و مردم مهم ترین راهکارهای حل بحران کشکان است.

6

میرزایی تصریح می کند: البته ناگفته نماند اجرای برنامه های فوق منوط به توجه ویژه دولت تدبیر و امید در تأمین اعتبار به موقع جهت حل بحران است؛ زیرا دستگاه های اجرایی با دست خالی نمی توانند کاری از پیش ببرند.

این کارشناس ارشد آب درخصوص چشم انداز بحران آبی رودخانه کشکان نیز می گوید: نبود برنامه پیشگیرانه و عزم و اراده دستگاه های اجرایی متولی آب و خاک برای حل بحران، عدم تخصیص و تأمین اعتبار، عدم همکاری و مشارکت کشاورزان و بهره برداران بالادست برای رعایت سهم حق آبه بران پایین دست، همه و همه حاکی از آن است که بحران کم آبی کشکان در سال آینده بسیار شدیدتر خواهد شد.

مرگ زندگی

میرزایی ادامه میدهد: پیش بینی می شود در صورت ادامه این روند باید انتظار فاجعه زیست محیطی در رودخانه کشکان و بحران شدید مالی و بیکاری و مهاجرت مردم پایین دست رودخانه که جزء شغل کشاورزی، شغل و درآمد دیگری ندارند، باشیم.

7

میرزایی در مورد نحوه توزیع اعتبارات خشکسالی نیز تصریح می کند: حدود ۵۹ درصد از مساحت استان لرستان در حوضه دز و ۴۱ درصد آن در حوضه کرخه واقع شده که براساس آمارهای هواشناسی، در بخش دزنشین لرستان متوسط بارندگی ها در سال آبی ۹۴-۹۳ تاکنون ۴۸۳ میلی متر بوده که نسبت به  دوره مشابه سال قبل ۹ درصد و نسبت به میانگین بلندمدت ۱۱ درصد افزایش نشان می دهد.

وی ادامه می دهد: در توزیع اعتبارات خشکسالی در استان باید به صورت نقطه ­ای عمل کرد و شهرستان های حوضه کشکان و کرخه که بیشترین کاهش بارندگی را داشته و بیشتر متضرر شده اند را در اولویت قرار داد و اعتبارات را باید در محل ها و در جهتی هزینه کرد که باعث کاهش اثرات خشکسالی و تقویت منابع آبی شود.

میرزایی اضافه می کند: توزیع اعتبارات خشکسالی به طور مساوی در سطح استان، علاوه بر قهر طبیعت بلکه ظلم مضاعفی در حق کشاورزان و بهره برداران حوضه کشکان و کرخه نشین استان است، لذا متولیان آب و خاک بایستی به موضوع توزیع عادلانه اعتبارات خشکسالی توجه داشته باشند زیرا کشاورزان خسارت دیده حوضه کشکان به این موضوع کاملاً آگاه اند.

پاسخ یک ادعا

وی در مورد ادعای خوزستان و پیگیری نمایندگان آنها برای جلوگیری از برداشت آب توسط کشاورزان لرستانی در حوضه کشکان و کرخه، جهت رهاسازی آب برای سد کرخه نیز توضیح می دهد: این ادعایی بی مورد و بی پایه و اساس است و کاهش ذخیره سد کرخه مربوط به کشاورزان لرستان نیست، بلکه مربوط به عوامل طبیعی از جمله تغییر اقلیم و کاهش بارندگی ها در بالادست و بروز خشکسالی متوالی است.

میرزایی ادامه می دهد: اولاً در حوضه بالادست یعنی لرستان ما هنوز تأسیسات ذخیره سازی آب نداریم که جلوی ورود سیلاب به خوزستان را بگیریم، ثانیاً سد کرخه برای سیلاب های زمستانه و بهاره طراحی شده نه برای دبی پایه رودخانه کشکان و سیمره و سالانه سیلاب­های زمستان و بهار لرستان به پشت سدهای کرخه و دز خوزستان انتقال پیدا می کند و کشاورزان لرستانی فقط از دبی پایه رودخانه استفاده می کنند نه سیلاب.

وی تصریح می کند: حق آبه لرستان که بالاترین رقم بیکاری را در کشور دارد و فاقد تأسیسات صنعتی و کارخانجات بزرگ است، و فقر در آن بیداد می کند باید به طور تمام و کمال رعایت شود.

شاهرگ حیاتی جنوب لرستان

بنابراین گزارش جنوب استان لرستان با رودخانه های سیمره و کشکان و مادیان رود، بار بخش عمده ای از تولید غلات استان را به دوش می کشد که با وقوع خشکسالی های ۱۳ سال گذشته در استان لرستان و کاهش چشمگیر منابع آب زیرزمینی شاهد مشکلات جدی در زمینه آب شرب در شهرستانهای کوهدشت، پلدختر و رومشکان بوده ایم.

وقوع خشکسالی های در استان لرستان و کاهش چشمگیر منابع آب زیرزمینی، رودخانه ها برای آبرسانی خالی شده است به طوریکه در کشکان این روزها دیگر آبی برای رساندن به مزارع تشنه وجود ندارد.

8

این وضعیت رودخانه کشکان در حالیست که حفر چاههای غیرمجاز و فعالیت پمپ های آب هر آنچه از مایه حیات کشکان بوده را بلعیده تا هر روز بر عمق بحران زیست محیطی در محل این رودخانه بزرگ استان افزوده شود.

استمرار کشت محصولات آبدوست و خطر نابودی کشکان

رئیس اداره منابع آب شهرستان پلدختر پیش از این با اشاره به اینکه متوسط میزان رواناب خروجی ۵ رودخانه دائمی این شهرستان از ابتدای سال آبی جاری تاکنون نسبت به میانگین دراز مدت بین ۷۰ تا ۸۵ درصد کاهش یافته است، ادامه داد: میزان دبی رودخانه کشکان در تیرماه سال جاری در محل ایستگاه آب سنجی پلدختر ۷۰۰ لیتر در ثانیه است که نسبت به تیرماه سال ۹۳ که رقمی بالغ بر دو هزار و  ۸۱۰ لیتر در ثانیه بوده، ۷۵ درصد کاهش و نسبت به میانگین دراز مدت ۵۸ ساله حدود ۹۶ درصد کاهش داشته است.

مهری با بیان اینکه عامل اصلی کاهش آب رودخانه کشکان استمرار کشت محصولات آبدوست مانند برنج در منطقه ویسیان است، تصریح کرد: برای جبران کمبود آب رودخانه کشکان جلوگیری از کاشت محصولات آبدوست، تغییر روش های آبیاری و استفاده از روش های آبیاری پر بازده ضروری بوده که در این رابطه اقداماتی صورت گرفته است.

وی یادآور شد: بهره برداری اصولی و نظام یافته ازمنابع آب، احداث سدهای مخزنی چولهول و بن لار، رعایت حقابه پایین دست رودخانه کشکان و تجمیع موتور تلمبه ها از مهمترین راهکارهای حل مشکل کمبود آب رودخانه کشکان است.

رئیس اداره منابع آب شهرستان پلدختر گفت: با توجه به خشک شدن آب رودخانه مادیان رود در محل ایستگاه هیدرومتری و پایاب این رودخانه و خطر نابودی ۷۰۰ هکتار باغ انجیر در منطقه زیودار این شهرستان تهدیدی جدی است.

9

وضعیت دو رودخانه کشکان و مادیان رود در حالیست که منبع ارتزاق و امرار معاش ۶۵ درصد جمعیت این شهرستان از طریق کشاورزی است و استمرار خشکی این رودخانه ها باعث تشدید تنش آبی می شود و پیامد های زیان بار و پر هزینه ای برجای می گذارد.

در حال حاضر  آب مورد نیاز کشاورزی این شهرستان سالانه به میزان ۵۰۰ میلیون متر مکعب از منابع آب سطحی و ۱۵۰ میلیون متر مکعب از منابع زیرزمینی تامین می شود در حالیکه سطح زیرکشت محصولات آبدوست در پلدختر هفت هزار و ۸۰۰ هکتار بوده و لازم است کشاورزان با توجه به سهمیه ابلاغی سازمان جهاد کشاورزی کاشت محصولات آبدوست را محدود و به تدریج کاهش دهند.

بنابراین گزارش وضعیت بحران آب در جنوب لرستان در حالیست که سالانه چندین میلیارد متر مکعب آب از استان لرستان خارج می شود که ۶۳ درصد از این میزان آب از حوزه کارون بزرگ و به طور عمده رودخانه دز و مابقی از حوزه کرخه خارج شده و در پشت سدهای دز، کرخه و کارون در استان خوزستان جمع می شود.

این در حالیست که از میزان آب خارج شده از استان لرستان در حوزه کرخه ۶۶ درصد از سیمره تخلیه و ۳۳ درصد باقی مانده از حوزه کشکان شهرستان پلدختر خارج می شود در حالیکه سهم لرستان از مهار آبهای سطحی کمتر از یک درصد است.

 

منبع : خبرگزاری مهر


نظرات کاربران

جدید ترین اخبار

اخبار تصادفی